Η απιστία είμαστε εμείς

Η απιστία είμαστε εμείς

Από τη στιγμή που εφευρέθηκε ο γάμος, γεννήθηκε και η απιστία

Γιατί απατούν οι άνθρωποι;

Ακούς το φίλο σου να μιλάει για τον γάμο του με θαυμασμό: «Η Όλγα κι εγώ έχουμε μια υπέροχη σχέση. Τα παιδιά μας είναι καταπληκτικά και τα οικονομικά μας για τα δεδομένα της εποχής επίσης. Οι δουλειές πάνε καλά, το σεξ μια χαρά. Με προσέχει...με φροντίζει...Όλα καλά!» 

Και επειδή ξέρεις, δεν μπορείς να μην τον ρωτήσεις: «Και τότε γιατί τραβιέσαι και με τη Φαίη ρε καραγκιόζη;»

Από τη στιγμή που εφευρέθηκε ο γάμος, γεννήθηκε και η απιστία. Κι όμως, ακόμα και σήμερα το ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Γιατί απατάμε; 

Αν πιάσεις κουβέντα για την απιστία με μια γυναικοπαρέα στη Βουλγαρία, το συμπέρασμα που θα βγάλεις είναι ότι η απιστία είναι μάλλον ανδρικό σπορ, κι όσο θλιβερό κι αν είναι, είναι κάτι αναπόφευκτο. Στο Μεξικό, αντίθετα, μια αντίστοιχη παρέα θα μιλήσει με υπερηφάνεια για την αύξηση της γυναικείας απιστίας, ως φαινόμενο κοινωνικής αντίστασης ενάντια στη σοβινιστική νοοτροπία που επιτρέπει στους άνδρες να έχουν δύο σπίτια: «la casa grande y la casa chica», ένα για την οικογένεια κι ένα για την ερωμένη. Το γεγονός ωστόσο παραμένει ίδιο, οι άνθρωποι απατούν

Η απιστία είμαστε εμείς

Ο γάμος στο σύγχρονο κόσμο

Για να καταλάβουμε γιατί ένας άνθρωπος αποφασίζει να παραστρατίσει από το γάμο του, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τι είναι ο ίδιος ο γάμος. Και σίγουρα, δεν είναι αυτό που ήταν. Για τις περισσότερες κοινωνίες παλαιότερα, ο γάμος αποτελούσε μία εν τοις πράγμασι συμμαχία, που εξασφάλιζε οικονομική σταθερότητα και κοινωνική καταξίωση. Σήμερα όμως, για τα περισσότερα ζευγάρια του σύγχρονου δυτικού κόσμου, ο γάμος δεν είναι ένα οικονομικό εγχείρημα, αλλά περισσότερο ένα εγχείρημα συντροφικότητας: μία ηθελημένη δέσμευση μεταξύ δύο ενηλίκων, βασισμένη όχι στο καθήκον και την υποχρέωση, αλλά στην τρυφερότητα και την αγάπη. 

Αυτό ακούγεται αρκετά ρομαντικό, αλλά ταυτόχρονα διογκώνει και τις προσδοκίες που έχουν οι άνθρωποι από το γάμο και το σύντροφό τους. Θέλουμε όλα όσα προοριζόταν να προσφέρει, αιώνες τώρα, η παραδοσιακή οικογένεια (ασφάλεια, κύρος, περιουσία, παιδιά), αλλά επιπρόσθετα απαιτούμε από τον σύντροφό μας να μας αγαπάει, να μας ποθεί, και να ενδιαφέρεται για εμάς.

Πρέπει οι δυο μας να είμαστε ταυτόχρονα: παθιασμένοι εραστές, καλύτεροι φίλοι, και έμπιστοι σύντροφοι. Πρόκειται για επικών διαστάσεων προσδοκίες, που κανένας σύντροφος σε κανέναν γάμο δεν μπορεί να ικανοποιήσει. Ζητάμε από τον σύντροφό μας να μας προσφέρει σταθερότητα και ασφάλεια, να είναι το στήριγμά μας, το ασφαλές λιμάνι μας, αλλά ταυτόχρονα αυτός ο ίδιος άνθρωπος να γεμίζει τη ζωή μας με θαυμασμό, μυστήριο, περιπέτειες και σασπένς.

Ταυτόχρονα, ζούμε στην εποχή που η αυτοεκπλήρωσή προβάλλεται ως θεμελιώδες και αναφαίρετο δικαίωμα. Κάπου εκεί μπαίνει στον χάρτη και το σεξ, ως βασικό στοιχείο της προσωπικότητάς, της αυτό - πραγμάτωσης και της ελευθερίας μας. Μοιραία, ο γάμος θεωρείται ο βωμός στον οποίο φτάνουμε για να θυσιάσουμε τις σεξουαλικές μας ελευθερίες ύστερα από κάποια – λίγα ή πολλά – χρόνια ανέμελης ερωτικής ζωής. Παλιά παντρευόμασταν και κάναμε σεξ για πρώτη φορά. Τώρα παντρευόμαστε και σταματάμε να κάνουμε σεξ με άλλους. Βρήκαμε το καλύτερο και γυρίζουμε την πλάτη μας σε κάθε άλλη περίπτωση.

Αφού λοιπόν βρήκαμε τον έναν και μοναδικό άνθρωπο, αφού δημιουργήσαμε μαζί του έναν τέλειο γάμο, γιατί να παραστρατήσουμε;

Η απιστία είμαστε εμείς

Μια λανθασμένη θεωρία

Η απιστία δεν έχει να κάνει με το πόσο καλός είναι ο άλλος. Κατ' επέκταση, δεν έχει να κάνει με το πόσο καλός είναι ένας γάμος. Η απιστία συμβαίνει παντού. Σε γάμους που είναι καλοί, σε γάμους που εξελίσσονται άσχημα, ακόμα και σε ανοιχτές σχέσεις που υποτίθεται ότι έχουν μπει κάποιοι κανόνες σχετικά με το σεξ με τρίτους. Η θεωρία που  συνδέει την απιστία με το κατά πόσον ένας γάμος είναι πετυχημένος ή όχι, έχει πολλά κενά.

Πρώτα από όλα ενισχύει την ιδέα ότι υπάρχει όντως «o τέλειος γάμος», που μάλιστα θα μας κρατήσει μακριά από κάθε σκέψη απιστίας. Η νέα εκδοχή όμως του γάμου, του βασισμένου στην αγάπη και την τρυφερότητα, δεν περιόρισε τον αριθμό των παραστρατημένων. Αντιθέτως, κατά τραγική ειρωνεία, είναι η ίδια η προσδοκία μιας υπέρτατης οικογενειακής απόλαυσης που μας ωθεί τελικά στην απιστία. Κάποτε απιστούσαμε επειδή ο γάμος δεν προσέφερε αγάπη και πάθος. Σήμερα απιστούμε επειδή ο γάμος απέτυχε να προσφέρει την αγάπη και το πάθος που είχε υποσχεθεί ότι θα προσφέρει. Δεν είναι ότι έχουν αλλάξει οι ανάγκες μας σήμερα, αλλά ότι νιώθουμε ότι έχουμε κάθε δικαίωμα, αν όχι και υποχρέωση ακόμα, να τις ικανοποιήσουμε. 

Επίσης η απιστία δεν σχετίζεται απαραιτήτως στενά με τις δυσλειτουργίες ενός γάμου. Σίγουρα σε πολλές περιπτώσεις μια εξωσυζυγική σχέση μπορεί να αντισταθμίσει κάποιο κενό, ή να δημιουργήσει μία διέξοδο. Ανασφάλεια, παρατεταμένη απουσία σεξ, μοναχικότητα, ή απλώς διαρκής αναμάσηση παλιών διαφωνιών, όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν στην απιστία. Και φυσικά υπάρχουν και οι κατ' εξακολούθησιν παραστρατούντες, οι ναρκισιστές που απατούν απλώς επειδή μπορούν. Ή επειδή δεν τους πιάνουν.

Η απιστία είμαστε εμείς

«Το φαινόμενο της λάμπας της ΔΕΗ»

Το «streetlight effect» εξηγεί την τάση μας να αιτιολογήσουμε την απιστία ως συνέπεια ενός προβληματικού γάμου. Ένας μεθυσμένος άνδρας, φθάνοντας στην πόρτα του σπιτιού του, διαπιστώνει ότι έχει χάσει τα κλειδιά του. Αρχίζει και ψάχνει όχι εκεί που πιστεύει ότι του έπεσαν, αλλά εκεί που φωτίζει η λάμπα του δρόμου. Έχουμε την τάση να αναζητάμε την αλήθεια εκεί που είναι ευκολότερο να τη βρούμε και όχι εκεί που είναι πιθανότερο να βρίσκεται. Πιθανότατα γι' αυτό οι περισσότεροι αναζητούν τους λόγους μιας απιστίας στα προβλήματα ενός γάμου. Το να κατηγορήσουμε έναν αποτυχημένο γάμο είναι πολύ ευκολότερο από το να αντιμετωπίσουμε τους υπαρξιακούς μας γρίφους, τους πόθους μας και την ανία μας. Το θέμα είναι ότι σε αντίθεση με τον μεθυσμένο που η έρευνά του είναι άκαρπη, πάντα θα βρίσκεις πρόβλημα σε κάποιον γάμο. Απλά δεν είναι τα κατάλληλα κλειδιά για να ξεκλειδώσουν το μυστήριο της απιστίας. 

Η απιστία είμαστε εμείς 

Η απιστία τις περισσότερες φορές δεν έχει να κάνει καν με το έτερον συζυγικό ήμισυ. Όταν στρέφουμε το βλέμμα μας σε κάποιον άλλον δεν είναι ότι τραβάμε το βλέμμα μας από αυτόν που ήδη βρίσκεται δίπλα μας, αλλά από τον ίδιο μας τον εαυτό. Αυτό που ψάχνουμε δεν είναι τόσο ένας νέος εραστής, όσο μια νέα εκδοχή του εαυτού μας – ή, έστω, η αναβίωση ενός παλιού εαυτού μας. 

Νοσταλγούμε για παράδειγμα τη ζωή που κάναμε την περίοδο της πρώτης μας νιότης. Τους έντονους έρωτες, τα πάθη, τα λάθη χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες: Όλα όσα κάναμε τότε που ήμασταν ελεύθεροι. Ακόμα πιο έντονη είναι η ανάγκη μας αν δεν είχαμε την ευκαιρία να τα ζήσουμε όλα αυτά. Βλέπουμε στην απιστία τη χρυσή ευκαιρία να τα ζήσουμε τώρα. (Ξανα) γινόμαστε οι τρελοί έφηβοι. Η απιστία μάς δίνει την ευκαιρία να ζήσουμε τις ζωές που δεν ζήσαμε, να μπούμε σε δωμάτια, τις πόρτες των οποίων δεν επιτρεπόταν να ανοίξουμε ποτέ. 

Η έλξη μας από την αμαρτία είναι αρχέγονη. Η σκέψη να παραβούμε τους κανόνες, ακόμα και αν δεν το κάνουμε ποτέ, βρίσκεται πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μας. Αν τελικά αποφασίσουμε να το κάνουμε, έρχεται, ως επιβράβευση, και ο σχεδόν ηδονικός φόβος ότι όλα όσα εκτιμούμε στον γάμο μας, όλα όσα αγαπάμε κρέμονται εξαιτίας μας από μία λεπτή κλωστή.


Cover Girl: Diana Melison