Ο μυθικός θησαυρός του κυρίου Schliemann

Ο μυθικός θησαυρός του κυρίου Schliemann

Το 1873 ο Ερρίκος Σλήμαν ανακάλυψε έναν χρυσό θησαυρό στο λόφο του Χισαρλίκ στην Τουρκία, τον οποίο απέδωσε στον βασιλιά Πριάμο της Ομηρικής Τροίας.

Η πόλη της Τροίας, τα πλούτη και οι θησαυροί της, οι Έλληνες με τα χίλια πλοία που την πολιόρκησαν, ο Πρίαμος και ο Αγαμέμνωνας, ο Έκτορας και ο Αχιλλέας ήταν για αιώνες οι πρωταγωνιστές ενός μύθου. H εξιστόρηση του Ομήρου στην Ιλιάδα ήταν ο μόνο στοιχείο για την ύπαρξη τους καθώς ο χρόνος είχε σβήσει κάθε άλλο σημάδι. 
 
Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, όταν ένα μικρό αγόρι από τη Γερμανία έχοντας διαβάσει και ξαναδιαβάσει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, αποφάσισε να αφιερώσει τη ζωή του στο να αποδείξει ότι η Τροία, οι Μυκηναίοι και οι μυθικοί θησαυροί από χρυσάφι που περιγράφονταν στα ομηρικά έπη, είχαν υπάρξει στην πραγματικότητα. Το όνομα του, Ερρίκος Σλήμαν
 
Το μεγάλο ενδιαφέρον και η αγάπη του Σλήμαν για την Αρχαία Ελλάδα, είχαν ξεκινήσει πράγματι από  τα παιδικά του χρόνια στο Nεμπούκοβ της Γερμανίας, όπου γεννήθηκε στις 6 Ιανουαρίου του 1822. Ρομαντικός και απίστευτα δραστήριος, ήταν παθιασμένος λάτρης του Ομήρου, και μεγαλώνοντας εξελίχθηκε σε δεινό έμπορο, καταφέρνοντας να πλουτίσει σχετικά γρήγορα με το εμπόριο λουλακιού.
 
Αυτοδίδακτος και με ιδιαίτερη ευχέρεια στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, ως το θάνατό του, το 1890 μιλούσε 22 διαφορετικές γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες τα αρχαία και τα νέα ελληνικά. Το 1868 επισκέφθηκε πρώτη φορά την Τρωάδα, στη σημερινή Τουρκία, και αποφάσισε να αναζητήσει εκεί την ομηρική Τροία. Πρώτα ωστόσο θα ξεκινούσε ανασκαφές στην Ιθάκη όπου αναζήτησε μάταια τα ανάκτορα του Οδυσσέα. 
 
Εκτός από τον αρχαίο κόσμο ταυτόχρονα τον έλκυε και η νεότερη Ελλάδα. Σαράντα επτά ετών, ήδη μία φορά παντρεμένος, ο Ερρίκος Σλήμαν αναζητούσε μία απόγονο του Ομήρου, μια Ελληνίδα σύζυγο με αρχαιοελληνική ομορφιά, και τη βρήκε στο πρόσωπο μιας 17χρονης Αθηναίας της Σοφίας Εγκαστρωμένου, κόρη ενός Αθηναίου μεγαλέμπορου υφασμάτων. Παντρεύτηκαν το 1869, ωστόσο η γνωριμία του Ερρίκου Σλήμαν με τη Σοφία ήταν συνοικέσιο και δεν μπορούμε να πούμε ότι ο γάμος ήταν ιδιαίτερα ευτυχής, παρότι απέκτησαν δύο παιδιά, την Ανδρομάχη και τον Αγαμέμνωνα.
 
Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στο Ιλίου Μέλαθρον, που σχεδίασε ο Τσίλερ το 1881 και σήμερα στεγάζει το Νομισματικό Μουσείο. Η διακόσμηση του κτιρίου, ιδιαίτερα εντυπωσιακή εκφράζει το μεγάλο πάθος του Σλήμαν για την αρχαιότητα. Οι τοιχογραφίες αναπαράγουν θέματα από τις πομπηιανές κατοικίες. Επιλεγμένα αποσπάσματα αρχαίων συγγραφέων, από τον Όμηρο, τον Hσίοδο, τον Πίνδαρο και τον Λουκιανό, είναι γραμμένα στους τοίχους και δείχνουν την ιδιαίτερη αγάπη του Σλήμαν για την αρχαιοελληνική γραμματεία. Η Σοφία Σλήμαν μοιραζόταν το πάθος του για την αρχαιολογία και οι οι δυο τους αποτέλεσαν αχώριστο δίδυμο σε όλες τις ανασκαφικές αποστολές του ερασιτέχνη αρχαιολόγου – φυσικά και σε αυτή στην Τροία.
Ο μυθικός θησαυρός παρέμεινε στο Μουσείο του Βερολίνου για 44 χρόνια μέχρι το τέλος του Β' Παγκόσμιου Πολέμου
Η πιο διάσημη ανασκαφή του ξεκίνησε το 1870 στο λόφο του Χισαρλίκ. Οι πρώτες του προσπάθειες στέφθηκαν με αποτυχία, ο Σλήμαν όμως επέμεινε.
Ο θησαυρός της Τροίας θα ερχόταν τελικά στο φως μετά από χιλιετίες στο σκοτάδι, στις 30 Μαϊου του 1873 υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας.  Έχοντας δώσει άδεια στους βοηθούς του και τους ντόπιους εργάτες πραγματοποιούσε εργασίες μαζί με την σύζυγό του, Σοφία, καθώς είχε μεν υποσχεθεί πως θα παραδώσει τα μισά ευρήματά του στην τουρκική κυβέρνηση, δεν είχε ωστόσο την παραμικρή πρόθεση να τηρήσει την υπόσχεσή του.
 
Η ανασκαφή αποκαλύπτει τελικά ασπίδες, χύτρες, αργυρά, ορειχάλκινα και χρυσά αγγεία, χρυσά κύπελλα και άλλους αρχαίους θησαυρούς, από τους οποίους ξεχωρίζουν 2 χρυσά διαδήματα, 56 χρυσά σκουλαρίκια και 8.750 χρυσά δαχτυλίδια και κουμπιά. Ο Σλήμαν, που  παρά το μεγάλο πάθος για την αρχαιότητα και τους μύθους της, κατείχε  λιγοστές επιστημονικές γνώσεις αρχαιολογίας, είναι πλέον βέβαιος ότι έχει ανακαλύψει την ομηρική Τροία και το θησαυρό του Πριάμου.
 
Ο μυθικός θησαυρός του κυρίου Schliemann
Photo by Hulton Archive / Getty Images
 
Στην πραγματικότητα, βέβαια, ο Σλήμαν δεν είχε ανακαλύψει την ομηρική Τροία, αλλά μία από τις 9 πόλεις που είχαν ακμάσει σε διαφορετικές χρονικές περιόδους στο λόφο του Χισαρλίκ. Τα ευρήματά του χρονολογούνται 1.000 χρόνια νωρίτερα από την εποχή του Τρωικού Πολέμου.
 
Ο μύθος θέλει τους Σλήμαν να παίρνουν κρυφά το θησαυρό από την Τουρκία και να μεταφέρουν τα χρυσά αντικείμενα τυλιγμένα στο σάλι της Σοφίας για να τα κρύψουν από τις αρχές. Λίγο αργότερα η Σοφία θα ποζάρει στην περίφημη φωτογραφία με το διάδημα, τα σκουλαρίκια και το περιδέραιο που ο Σλήμαν αποδίδει στην Ωραία Ελένη.
 
Ο μυθικός θησαυρός του κυρίου Schliemann
Sophie Schliemann / Photo by Hulton Archive / Getty Images
 
Κατόπιν ο θησαυρός κρύφθηκε και διασκορπίστηκε σε φίλους σε όλη την Ελλάδα, για να μην μπορεί να τον διεκδικήσει η τουρκική κυβέρνηση.
Ο Σλήμαν απευθύνθηκε στην ελληνική κυβέρνηση για να δεχθεί τα πολύτιμα ευρήματα που είχε οικειοποιηθεί, με αντάλλαγμα την άδεια της ανασκαφής των Μυκηνών. Η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε καταρχήν το θησαυρό, αλλά του έδωσε την άδεια της ανασκαφής με την προϋπόθεση να παρακολουθείται από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές.
 
Ο θησαυρός, ή τουλάχιστον το μεγαλύτερο μέρος του, κατέληξε το 1880 στο Μουσείο του Βερολίνου. Ένα μικρό μέρος του, είχε κρατήσει η Σοφία Σλήμαν, η οποία και το δώρισε κατόπιν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, ενώ ένα άλλο είχε δοθεί στην Τουρκία με αντάλλαγμα άλλη ανασκαφή στην Τροία. Ο μυθικός θησαυρός παρέμεινε στο Μουσείο του Βερολίνου για 44 χρόνια μέχρι το τέλος του Β' Παγκόσμιου Πολέμου και καθώς ο συμμαχικός στρατός ετοιμαζόταν να εισβάλει στην πόλη, η συλλογή μπήκε σε τρία μεγάλα κουτιά και κρύφτηκε σε μυστικό καταφύγιο κάτω από το Ζωολογικό Κήπο του Βερολίνου, προκειμένου να είναι ασφαλής. Και κάπου εκεί χάθηκαν τα ίχνη της για 40 ολόκληρα χρόνια.
 
 Όταν ο πόλεμος τελείωσε ουδείς γνώριζε τι είχε απογίνει η συλλογή. Τα τρία κουτιά δεν είχαν βρεθεί ποτέ και το μόνο μέρος του χρυσού «Θησαυρού του Πριάμου» που σωζόταν, ήταν τα ευρήματα που φιλοξενούσε το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και εκείνα που βρίσκονταν στην Τουρκία. Για μια ακόμη φορά τα περισσότερα κομμάτια της συλλογής, ανάμεσα σε αυτά διάδημα και τα άλλα κτερίσματα που ο Σλήμαν είχε αποδώσει στην  Ωραία Ελένη, είχαν επιστρέψει στο στοιχείο του Μύθου. 
 
Ο μυθικός θησαυρός του κυρίου Schliemann
Photo by Hulton Archive / Getty Images
 Ο μύθος θέλει τους Σλήμαν να παίρνουν κρυφά το θησαυρό από την Τουρκία και να μεταφέρουν τα χρυσά αντικείμενα τυλιγμένα στο σάλι της Σοφίας για να τα κρύψουν από τις αρχές
Το 1993 όμως, μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, τα κουτιά που περιείχαν τον περίφημο θησαυρό βρέθηκαν σε μια θυρίδα στο Μουσείο Πούσκιν. Όπως αποκαλύφθηκε, το θησαυρό είχε ανακαλύψει ο Κόκκινος Στρατός όταν είχε καταλάβει το Βερολίνο και είχε σταλεί υπό άκρα μυστικότητα με αεροπλάνο στη Μόσχα, όπου και παρέμεινε μέχρι την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος.
 
Σήμερα ο μυθικός θησαυρός, μετά από τις μεγάλες του περιπέτειες, εκτίθεται στο Μουσείο Πούσκιν, ενώ εξακολουθεί να διεκδικείται από το Μουσείο του Βερολίνου που ζητά την επιστροφή του. Οι ρωσικές αρχές όμως αρνούνται, θεωρώντας πως ο θησαυρός τους ανήκει ως αποζημίωση για τα δεινά του Β' Παγκόσμιου Πολέμου. Την ίδια στιγμή φαίνεται ότι παραμένει διασκορπισμένος καθώς μέρη του εξακολουθούν να έρχονται στο φως. Πριν από μερικά χρόνια, το Μουσείο Αρχαιολογίας της Πενσιλβάνια των Ηνωμένων Πολιτειών δάνεισε στην τουρκική κυβέρνηση μια συλλογή χρυσών κοσμημάτων, που, όπως αποκαλύφθηκε, ανήκουν και αυτά στη συλλογή του Πριάμου και έφθασαν στην κατοχή του μουσείου ως προϊόν αρχαιοκαπηλίας.
 
Τα χρυσά κοσμήματα, με τη φίνα λεπτομέρεια, δείγμα της υψηλής αισθητικής και τεχνικής ενός πολιτισμού που έσβησε πριν χιλιετίες, χειροπιαστή ανάμνηση ενός μυθικού παρελθόντος, θα συναρπάζουν, θα εμπνέουν και θα αποτελούν μήλον της έριδος για πάντα. 
 
Cover photo:  Heinrich Schliemann (1822 - 1890) / Illustrated London News / Getty Images