Χριστόφορος Τσαντούλας: Ο ερευνητής που εξουδετέρωσε τον πόνο του διαβήτη

Χριστόφορος Τσαντούλας: Ο ερευνητής που εξουδετέρωσε τον πόνο του διαβήτη

O βιολόγος και ερευνητής του Πανεπιστημίου του Cambridge βρέθηκε στην Ελλάδα και μίλησε στον MAN of STATUS για τις επιστήμες, την εκπαίδευση και τον δρόμο μεγάλων αποστάσεων

Μία από τις σπουδαιότερες επιστημονικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών, της πρωτεΐνης που δίνει τέλος στο νευροπαθητικό πόνο του διαβήτη, ανήκει στον Έλληνα βιολόγο και μεταδιδακτορικό ερευνητή του Πανεπιστημίου του Cambridge, Χριστόφορο Τσαντούλα.

Φωτογραφίες: Ιωάννα Τζετζούμη
Επιμέλεια: Βίβιαν Ρουβέλ
Ευχαριστούμε πολύ το Αθλητικό Πάρκο Φωκιανός (Βασιλίσσης Όλγας 1, Ζάππειο, 210-3233973), για την ευγενική φιλοξενία.

 

Το τελευταίο διάστημα απασχολήσατε τα ελληνικά Μέσα λόγω της ανακάλυψής σας. Πόσο ασυνήθιστο είναι για έναν επιστήμονα να βρίσκεται στο κέντρο του ενδιαφέροντος;

Όποια ανακάλυψη γίνεται από κάποιον έλληνα επιστήμονα, εδώ στην Ελλάδα προβάλλεται από τα media κυρίως από τη σκοπιά: «Οι Έλληνες που διαπρέπουν στο εξωτερικό…» Καλό είναι μεν να εκθειάζουμε το σπίτι μας αλλά σε αυτό υπάρχει ο φόβος να καλλιεργήσουμε μία λανθασμένη νοοτροπία ότι ως λαός, είμαστε πιο έξυπνοι, πιο ικανοί και αν μας δοθεί μισή ευκαιρία θα αποδείξουμε σε όλους ότι είμαστε καλύτεροι. Χρειάζεται μεγαλύτερη αυτοκριτική διάθεση και προσπάθεια από εμάς.

Μιλήστε μου για τη δική σας επιστημονική ανακάλυψη.

Σχετίζεται με τον χρόνιο πόνο, τον πόνο δηλαδή που δεν οφείλεται σε κάποια βλάβη πέρα από την ίδια την ασθένεια που τον προκαλεί και κρατάει για μήνες ή και για χρόνια, επιβαρύνοντας την ποιότητα ζωής των ανθρώπων καθώς πολλές δεν μπορούν να κοιμηθούν ή να εργαστούν. Τέτοιες περιπτώσεις είναι ο ακρωτηριασμός ή ο διαβήτης. Το κακό μάλιστα είναι ότι τα φάρμακα του απλού πόνου δεν έχουν ισχύ στον χρόνιο αφού πρόκειται για άλλον μηχανισμό. 

Οι νέοι άνθρωποι πρέπει να έχουν πρότυπα να εμπνευστούν, για να κυνηγήσουν τον πολύ δύσκολο δρόμο της επιστήμης

Τι ακριβώς ανακαλύψατε;

Μία πρωτεΐνη, την  HCN2  η οποία εμπλέκεται στην παθογένεση του χρόνιου πόνου στον διαβήτη συγκεκριμένα, αλλά έχουμε ενδείξεις ότι εμπλέκεται και σε άλλους τύπους χρόνιου πόνου. Η ΗCN2 είναι πρωτεΐνη των νευρικών κυττάρων και ελέγχει την ηλεκτρική τους δραστηριότητα. Ο πόνος είναι νευρικά ηλεκτρικά σήματα, σαν ένα ηλεκτρικό καλώδιο που στέλνει σήματα και προκαλεί πόνο. Αυτή η πρωτεΐνη ελέγχει αυτήν τη διαδικασία και όταν την αναστέλλουμε, όταν την μπλοκάρουμε με κάποιο φάρμακο ή άλλες μεθόδους ο χρόνιος πόνος υποχωρεί. 

Εκτός όμως από την επιστήμη, μεγάλο ρόλο στη ζωή σας παίζει και ο δρόμος μεγάλων αποστάσεων. Σωστά;

Ναι. Για την ακρίβεια είμαι υπερμαραθωνοδρόμος. 

Τρέχετε δηλαδή αποστάσεις μεγαλύτερες των 42 χιλιομέτρων; 

Ναι.

Χριστόφορος Τσαντούλας: Ο ερευνητής που εξουδετέρωσε τον πόνο του διαβήτη

Η μεγαλύτερη απόσταση που έχετε τρέξει ποια είναι;

100 χιλιόμετρα.  Από το Λονδίνο στο Μπράιτον.

Με τί χρόνο;
10 ώρες και 42 λεπτά

Πώς προέκυψε η αγάπη σας για τις μεγάλες αποστάσεις;

Πάντα ήμουν αυτό που λέμε αθλητικός τύπος. Από το σχολείο είχα μια έφεση τόσο στις ταχύτητες όσο και στην αντοχή. Μεγαλώνοντας και φτάνοντας στην ηλικία των ελληνικών Πανελληνίων Εξετάσεων, μαζί με πολλά άλλα άφησα και το τρέξιμο. Το ξανάρχισα όταν πήγα για μεταπτυχιακές σπουδές στο Λονδίνο, που έχει γενικά μεγάλη δρομική κουλτούρα. 
Είναι μια πόλη γεμάτη πάρκα με ανθρώπους που τρέχουν συνέχεια. Τρέχουν με τα σκυλιά τους, τρέχουν με τα μωρά τους στα καροτσάκια. 

Το ελληνικό πανεπιστήμιο προσφέρει πολλές γνώσεις, δεν υστερούμε σε αυτό. Οι έλληνες φοιτητές βγαίνουν έξω με πολλές γνώσεις

Κι έτσι ξαναρχίσατε να τρέχετε κι εσείς.

Ακριβώς. Και όταν το 2011 τελείωσα με το διδακτορικό μου και απαλλάχτηκα από ένα μεγάλο άγχος που είχα, αποφάσισα να κάνω μερικές αλλαγές στη ζωή μου. Μία από αυτές ήταν να τρέχω όλο και μεγαλύτερες αποστάσεις. Αποφασίσαμε τότε με τρεις πολύ καλούς μου φίλους, που είμαστε μαζί από παλιά, να γιορτάσουμε την 15ετή επέτειο της φιλίας μας συμμετέχοντας στον Μαραθώνιο της Αθήνας. Τελικά στην αφετηρία βρεθήκαμε μόνο δύο. Εγώ όμως πλέον είχα μπει στον κόσμο του τρεξίματος.

Χριστόφορος Τσαντούλας: Ο ερευνητής που εξουδετέρωσε τον πόνο του διαβήτη

Εργάζεστε σε ένα από τα σπουδαιότερα και ιστορικότερα πανεπιστήμια του πλανήτη, το Cambridge. Ο Δαρβίνος, ο Isaac Newton, ο Stephen Hawking  και δεκάδες άλλα σπουδαία πνεύματα και μυαλά της ανθρωπότητας, έχουν περάσει από αυτό το πανεπιστήμιο. Πώς είναι να ξυπνάς κάθε πρωί για να πας να εργασθείς σε ένα τέτοιο περιβάλλον;

Σίγουρα σε εμπνέει. Τα κτίρια είναι από τότε όπως ήταν. Με τις μεγάλες αίθουσες…Και μόνο να διασχίζεις τους μεγάλους διαδρόμους του πανεπιστημίου και να περνάς ανάμεσα στους πινάκες με τους σπουδαίους αυτούς επιστήμονες φτάνει. Και το ανθρώπινο δυναμικό όμως είναι αντίστοιχου επίπεδου. Σου δίνει μεγάλη δύναμη και ορμή να συναναστρέφεσαι με μοντέρνους επιστήμονες, ιδιαίτερους και πολύ έξυπνους ανθρώπους με ιδιαίτερη μεταδοτικότητα. Δίνουν έμφαση στις καινούριες ιδέες και στην εργατικότητα. Ταυτόχρονα όμως είναι και άνθρωποι που απολαμβάνουν και άλλα πράγματα. Το ότι είναι επιστήμονες του Cambridge δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι βρίσκονται πάνω από τα βιβλία τους από το πρωί ως το βράδυ.

Χριστόφορος Τσαντούλας: Ο ερευνητής που εξουδετέρωσε τον πόνο του διαβήτη

Πουλόβερ και παντελόνι Boss (BOSS Stores), παλτό Hugo (BOSS Stores)

Θα βάζατε σε ζυγαριά την τωρινή εμπειρία σας στο Cambridge με την εμπειρία που αποκομίσατε περνώντας και από το ελληνικό πανεπιστημιακό σύστημα;

Το ελληνικό πανεπιστήμιο προσφέρει πολλές γνώσεις, δεν υστερούμε σε αυτό. Οι έλληνες φοιτητές βγαίνουν έξω με πολλές γνώσεις. Η διαφορά όμως έγκειται στο ότι στο εξωτερικό δίνουν μεγάλη σημασία στο εφαρμοσμένο. Ποιες δηλαδή από αυτές τις γνώσεις, βρίσκουν πρακτική εφαρμογή και έχουν αποτέλεσμα στην μετέπειτα ζωή σου. 

Γίνεται μεγάλη συζήτηση για το brain drain, τη «διαρροή επιστημονικών εγκεφάλων» από την Ελλάδα στο εξωτερικό. Είστε μία τέτοια περίπτωση. Φύγατε το 2003, δεκαπέντε χρόνια αργότερα παραμένετε εκεί. Θα επιστρέφατε ποτέ;

Για να δουλέψω όχι. Θα επέστρεφα για τα άλλα πράγματα που σου προσφέρει η Ελλάδα. Εξάλλου έχω γίνει πλέον και Βρετανός υπήκοος. Ισχύει ότι πολλά μυαλά φεύγουν και δυστυχώς όταν έχεις να κάνεις με την επιστημονική έρευνα, η επιλογή αυτή είναι μονόδρομος. Απαιτούνται τεράστια κονδύλια χρηματοδότησης,από μισό έως ένα εκατομμύριο ευρώ, για κάθε έρευνα. Και ακριβώς επειδή είναι έρευνα και δεν γνωρίζεις από πριν το αποτέλεσμα, δεν σου εγγυάται κανείς ότι η πολυέξοδη αυτή διαδικασία θα οδηγήσει σε κάτι σημαντικό.

Αντιμετωπίζουμε ένα γενικότερο θέμα οργάνωσης εδώ στην Ελλάδα. Δυστυχώς σε πολλά είμαστε στο περίπου και η επιστήμη θέλει απόλυτη ακρίβεια

Οι χρηματοδοτήσεις από πού προέρχονται;

Υπάρχουν πολλά και μεγάλα κρατικά προγράμματα αλλά και κάποια ιδιωτικά. Στην Ελλάδα έχουμε τις χαμηλότερες επιχορηγήσεις στην Ευρώπη και αυτό συνέβαινε και προ κρίσης. Αν θυμάμαι καλά, είναι μόλις στο 0,4% του ΑΕΠ.

Η έλλειψη χρηματοδότησης είναι ο μόνος λόγος που κάνει έναν επίδοξο έλληνα επιστήμονα να φύγει από την χώρα του;

Όχι. Υπάρχει και ένα σοβαρό ζήτημα ως προς την επικρατούσα νοοτροπία. Αντιμετωπίζουμε ένα γενικότερο θέμα οργάνωσης εδώ στην Ελλάδα. Δυστυχώς σε πολλά είμαστε στο περίπου και η επιστήμη θέλει απόλυτη ακρίβεια. Κάτι που, για να μην το θέσουμε μόνο ως δικό μας πρόβλημα, δεν είναι στη Μεσογειακή φύση. Και είναι επίσης και θέμα έμπνευσης. Οι νέοι άνθρωποι πρέπει να έχουν πρότυπα να εμπνευστούν για να κυνηγήσουν τον πολύ δύσκολο δρόμο της επιστήμης. Κι αυτό απαιτεί και μεγαλύτερη και σωστότερη προβολή της επιστήμης. Επίσης χρειάζεται ίσως να μην πιστεύουμε τόσο πολύ σε μάγισσες και μέντιουμ. Και δυστυχώς υπάρχει μεγάλο πρόβλημα και στην Ελλάδα με ψευδοεπιστήμες αλλά και με κινήματα όπως για παράδειγμα είναι το αντιεμβολιαστικό. Όλα αυτά βλάπτουν, κατά τη γνώμη μου, και τον τρόπο σκέψης που είναι αυτός ο οποίος θα προάγει τις ανακαλύψεις στο μέλλον.

Ουσιαστικά δηλαδή είναι μονόδρομος το να φύγει κάποιος;

Εξαρτάται από το πόσους συμβιβασμούς θέλει να κάνει κάποιος στη δουλειά του. Η αλήθεια είναι πάντως ότι εδώ στην Ελλάδα δεν μπορείς να είσαι όσο δημιουργικός μπορείς να είσαι έξω. Από την άλλη πλευρά ακόμα και σήμερα η ποιότητα ζωής στην Ελλάδα είναι καλύτερη απ’ ό,τι σε πολλές χώρες της βόρειας Ευρώπης. 

Χριστόφορος Τσαντούλας: Ο ερευνητής που εξουδετέρωσε τον πόνο του διαβήτη

Κάθε πότε έρχεστε στην Ελλάδα
Το καλοκαίρι για τα μπάνια μου, κάθε Νοέμβριο για τον Μαραθώνιο και τα Χριστούγεννα.

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που κάνεις όταν μπαίνετε στο εργαστήριό σας; 
Όπως κάθε άνθρωπος κάνω μια λίστα με τις δουλειές της ημέρας. Εγώ κάνω με τα πειράματα της ημέρας.

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που σκέφτεστε όταν ξυπνάτε το πρωί;
Πόσα χιλιόμετρα έχω να τρέξω για προπόνηση σήμερα.

Το τελευταίο όταν κοιμάστε;
Πόσο έχω να τρέξω αύριο…

Οι καλύτερες ιδέες σάς έρχονται το πρωί ή το βράδυ;
Οι καλύτερες ιδέες έρχονται σε ηρεμία, οπότε μάλλον το βράδυ…

Μετά από κρασί ή μπύρα;
Επειδή ζω στην Αγγλία…μάλλον μπύρα.

Ποιος είναι ο αγαπημένος σας απόφοιτος του Cambridge;
Θα πρέπει να πω τον Stephen Hawking.

Με ποιον θα θέλατε να τερματίσετε μαζί στον Μαραθώνιο; Τον Σπύρο Λούη ή τον Φειδιπίδη;
Με τον Φειδιπίδη. Γιατί κανείς δεν γνωρίζει πόσο χρόνο ακριβώς έκανε.

Προτιμάτε να είστε στο εργαστήριο ή στην αίθουσα του πανεπιστημίου;
Και τα δύο είναι μαγευτικά. Η αίθουσα όμως έχει επιπλέον την αλληλεπίδραση με τους φοιτητές και τους καθηγητές, το οποίο καθιστά την εμπειρία ιδιαίτερη. 

Χριστόφορος Τσαντούλας: Ο ερευνητής που εξουδετέρωσε τον πόνο του διαβήτη