Η πρακτική της παραδοχής του λάθους στην πολιτική

Η πρακτική της παραδοχής του λάθους στην πολιτική

Η στρατηγική, οι μέθοδοι και οι ελιγμοί για ένα από τα μεγαλύτερά αγκάθια του δημόσιου βίου

Η ειλικρινής και δημόσια παραδοχή λάθους στην πολιτική όσο σπουδαία είναι, άλλο τόσο είναι και σπάνια. Όχι ότι εκτός πολιτικής ισχύει το αντίθετο. Όταν όμως πρόκειται για ανθρώπους που φιλοδοξούν να έχουν ηγετικό ρόλο και άρα να κρίνουν, να αποφασίζουν και να πράττουν εξ’ ονόματος όλων των υπολοίπων, οι απαιτήσεις είναι δικαιολογημένα μεγαλύτερες.

Η παγκόσμια Ιστορία είναι γεμάτη από πολιτικά σφάλματα και σκάνδαλα, όχι όμως και από πολιτικούς ηγέτες που στάθηκαν ενώπιον του λαού τους με παρρησία για να τα παραδεχθούν και να αναλάβουν την ευθύνη για τις συνέπειες που αυτά έφεραν.

Μια διαχρονική στρατηγική και ο Ρήγκαν

Η παραδοχή του λάθους στην πολιτική

Photo by Hulton Archive/Getty Images

Η στρατηγική που ακολουθείται είναι κοινή και διαχρονική: Αρχικά έρχονται οι διαψεύσεις («Ασύστολα ψεύδη.Δεν συνέβη τίποτα!»). Αν αυτές δεν επαρκέσουν ακολουθεί η προσπάθεια υποβάθμισης του θέματος («Τελικά, κάτι συνέβη, αλλά είναι ήσσονος σημασίας») και εν συνεχεία η χρονοβόρα διαδικασία απόδοσης των ευθυνών («Οι ευθύνες θα αναζητηθούν και θα αποδοθούν προς κάθε κατεύθυνση»). Συνήθως η υπόθεση ξεχνιέται πριν αποδοθούν. Αν όμως αποδειχτεί αρκετά ανθεκτική, ο φέρων την ευθύνη αναγκάζεται τελικά να πάρει θέση. Κι εκεί αρχίζουν οι ελιγμοί...Το αν θα υπάρξουν - σχεδόν πάντα υπάρχουν- και πόσο μεγάλοι θα είναι, εξαρτάται από το πόσο διατεθειμένος είναι κανείς να παραδεχτεί το σφάλμα του.

Ας πάμε πίσω, στα τέλη του Δεύτερου Ψυχρού Πολέμου (1979 -1985). Στη Νικαράγουα οι σοσιαλιστές Σαντινίστας έχουν ανατρέψει από το 1979 τον δικτάτορα Σομόζα και βρίσκονται σε εμφύλια διαμάχη με την αντάρτικη οργάνωση Κόντρας. Οι Σαντινίστας υποστηρίζονται από τη Σοβιετική Ένωση, οι Κόντρας από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

Τον Οκτώβριο του 1984, το αμερικανικό Κογκρέσο υιοθετεί την τροπολογία Μπόλαντ σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται «άμεση ή έμμεση υποστήριξη των στρατιωτικών ή παραστρατιωτικών επιχειρήσεων στη Νικαράγουα». Την ίδια στιγμή ο διευθυντής της CIA William Casey και ο σύμβουλος για θέματα εθνικής ασφαλείας του τότε πρόεδρου των ΗΠΑ, Ronald Reagan, Robert McFarlane, παρακάμπτουν την απόφαση και προχωρούν σε μυστική πώληση όπλων προς το Ιράν και απόρρητη διοχέτευση των κερδών μέσω Ισραήλ στους Κόντρας. Είναι η περίοδος που παρά την επανάσταση του Χομεϊνί, υπάρχουν ακόμα δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς εκτός των άλλων συνεχίζονται οι μεταξύ τους διαπραγματεύσεις για την απελευθέρωση Αμερικανών πολιτών που κρατούνται όμηροι στην Τεχεράνη.

Όταν, λίγο καιρό μετά, αρχίζουν να βγαίνουν στη δημοσιότητα οι πρώτες πληροφορίες για τη μυστική αυτή επιχείρηση, η επίσημη διάψευση έρχεται από τον ίδιο τον Reagan. Τον Οκτώβριο του 1986 όμως, ένα αμερικανικό αεροσκάφος φορτωμένο με στρατιωτικό εξοπλισμό, πέφτει στη Νικαράγουα. Μέλος του πληρώματος που επιζεί συλλαμβάνεται από τους Σαντινίστας και ομολογεί ότι ο εξοπλισμός προοριζόταν για τους Κόντρας. Το «Ιρανγκέιτ» ξεσπά και ο Ρήγκαν βρίσκεται στο στόχαστρο. Ύστερα από κάποιους μήνες σιωπής στις 4 Μαρτίου του 1987, απευθύνεται με διάγγελμα στον αμερικανικό λαό:
«Πρώτα από όλα, αναλαμβάνω πλήρως την ευθύνη για τις πράξεις τις δικές μου και για τις πράξεις των μελών της κυβέρνησής μου. Όσο απογοητευμένος κι αν είμαι για κάποιους, εξακολουθώ να είμαι αυτός που πρέπει να λογοδοτήσει για όλη αυτήν την συμπεριφορά και όσο απεχθής και αν μου είναι η ύπαρξη μυστικών τραπεζικών λογαριασμών και συναλλαγών, όλα αυτά, όπως θα έλεγε και το Πολεμικό Ναυτικό, συνέβησαν στη δική μου βάρδια. (...) Πριν λίγες ημέρες είπα στον αμερικανικό λαό ότι δεν αντάλλαξα όπλα με ομήρους. Η καρδιά μου και οι καλύτερες προθέσεις μου εξακολουθούν να μου λένε ότι αυτό ισχύει, τα γεγονότα και τα στοιχεία, όμως, μου λένε ότι δεν ισχύει. (...)Υπάρχουν λόγοι για τους οποίους συνέβη αυτό, αλλά δεν υπάρχουν δικαιολογίες. Ήταν λάθος. (...) Δεν γνώριζα για καμία χρηματοδότηση προς τους Κόντρας, αλλά ως Πρόεδρος δεν μπορώ να αποφύγω την ευθύνη».

Το διάγγελμα του συνεχίστηκε με τη δημοσιοποίηση μιας σειράς από αλλαγές στη δομή και την ανθρωπογεωγραφία του Λευκού Οίκου και της CIA με τον Reagan να κλείνει το διάγγελμά του λέγοντας: «Αυτό πρέπει να πράξεις όταν κάνεις ένα λάθος: Να δεχθείς τα χτυπήματα, να πάρεις το μάθημά σου και να προχωρήσεις. Αυτός είναι ο υγιέστερος τρόπος να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα. (...) Όταν θα φτάσετε στην ηλικία μου (τότε ήταν 76 ετών) θα έχετε κάνει πολλά λάθη. Και αν ζείτε τη ζωή σας σωστά, θα μαθαίνετε από αυτά. Βλέπεις τα πράγματα σφαιρικά. Συγκεντρώνεις όλες σου τις δυνάμεις. Αλλάζεις. Προχωράς μπροστά» Παραδέχθηκε ο Reagan ότι η χρηματοδότηση των Κόντρας ήταν εν γνώση του; Όχι. Ανέλαβε την απόλυτη ευθύνη για αυτό; Ναι. Έγινε αυτό αντιληπτό από τον λαό τον οποίο κυβερνούσε; Ναι. Μα θα μπορούσε να αναλάβει κάποιος δημοσίως την ευθύνη μιας πράξης του, με τρόπο τέτοιο ώστε να μην το αντιληφθεί σχεδόν κανείς; Βεβαίως! 

Καν΄ το όπως ο Ανδρέας

Η πρακτική της παραδοχής του λάθους στην πολιτική

Photo by Keystone/Getty Images

Τον Ιούνιο του 1988, ο Ανδρέας Παπανδρέου βρήκε τον τρόπο. Λίγους μήνες νωρίτερα, σε μια προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων Ελλάδας - Τουρκίας είχε ως πρωθυπουργός απευθείας συζητήσεις με τον τότε Τούρκο πρόεδρο Turgut Özal στο Νταβός. Στο κοινό τους ανακοινωθέν, μεταξύ άλλων, ο Ανδρέας Παπανδρέου δήλωσε ότι υπήρξε μεταξύ τους συμφωνία το Κυπριακό να μπει στο ράφι. Με τον τρόπο αυτό, παρεκκλίνοντας από μια βασικότατη θέση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, αποσυνέδεσε την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων από την έκβαση του Κυπριακού.
Λίγους μήνες αργότερα όμως σε συνεδρίαση της Ολομέλειας της ελληνικής Βουλής, ο Ανδρέας Παπανδρέου ισχυρίσθηκε ότι δεν είχε κάνει πότε αυτή τη συμφωνία αλλά ούτε και τη δήλωση, διερωτώμενος μάλιστα για το πώς δημιουργήθηκε όλη αυτή η εντύπωση για το «ράφι».
«Εσείς το είπατε αυτό!» του είπε ένας βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας. «Όχι με τη δική σας έννοια» του απάντησε ο Παπανδρέου. «Εσείς το είπατε αυτό» επανέλαβε και ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, φέρνοντας την ιστορική απάντηση του Παπανδρέου: «Mea culpa. Σας ευχαριστεί;» «Mea culpa, εντάξει, αλλά εσείς το είπατε» επέμεινε ο Μητσοτάκης για να καταλήξει ο Παπανδρέου: «Εγώ, όταν βάζω τα βιβλία στο ράφι, κ. Μητσοτάκη, τα ξαναβγάζω. Εσείς τα αφήνετε».
Παραδέχθηκε ο Παπανδρέου ότι ήταν λάθος ο χειρισμός του σχετικά με το Κυπριακό στο Νταβός; Τελικά ναι. Έγινε αυτό αντιληπτό από τον λαό τον οποίο κυβερνούσε; Όχι. Μέχρι τότε τουλάχιστον αυτοί που γνώριζαν ότι «mea culpa» στα Λατινικά σημαίνει «Δικό μου σφάλμα» ήταν ελάχιστοι.

Το λογοπαίγνιο

Η πρακτική της παραδοχής του λάθους στην πολιτική

Για να έρθουμε πάντως στο σήμερα, ύστερα από το σοβαρό περιστατικό μόλυνσης του Αργοσαρωνικού από την πετρελαιοκηλίδα του «Αγία Ζώνη ΙΙ», γίναμε μάρτυρες κάποιων εντυπωσιακών, αλλά όχι εξίσου πετυχημένων ελιγμών.
Όταν οι προσπάθειες σύσσωμης της κυβέρνησης να υποβαθμιστεί το θέμα απέτυχαν, ο αρμόδιος υπουργός Ναυτιλίας κ. Παναγιώτης Κουρουμπλής δήλωσε: «Θέτω εαυτόν πάντα στη διάθεση του πρωθυπουργού». Η συντριπτική πλειοψηφία όσων άκουσαν ή διάβασαν την τοποθέτησή του, έδωσαν την ερμηνεία ότι ο υπουργός δήλωνε ουσιαστικά την πρόθεσή του να παραιτηθεί. Μια επόμενη όμως δήλωσή του περιέπλεξε τα πράγματα: « Ήταν ένα λογοπαίγνιο που παρερμηνεύτηκε, δεν ξέρω για ποιο λόγο. Είπα ότι κάθε μέρα είναι η παραίτησή μου στη διάθεση του πρωθυπουργού, διότι έχω όλα μου τα χρόνια αγωνιστεί για αυτό το δικαίωμα του πρωθυπουργού: δηλαδή να έχει κάθε μέρα τις παραιτήσεις όλων των υπουργών στα χέρια του», ενώ παράλληλα ανέφερε ότι για την πρωτοφανή αυτή μόλυνση ευθύνονταν τα θαλάσσια ρεύματα.
Παραδέχθηκε ο κ. Κουρουμπλής ότι ήταν λάθος οι χειρισμοί του στην αντιμετώπιση της διαρροής πετρελαίου; Όχι. Κατόρθωσε να πείσει το ακροατήριό του; Όχι.

Είτε πάντως οι ελιγμοί βοηθούν τον εκάστοτε πολιτικό να ξεγλιστρήσει είτε όχι, λίγη σημασία έχει. Ο Abraham Lincoln αναφέρθηκε σε αυτό με μεγάλη σοφία: «Μπορείς να τους ξεγελάς όλους για λίγο καιρό, λίγους όλο τον καιρό, αλλά όχι όλους όλο τον καιρό».

Το θέμα επίσης, δεν είναι καν στο λάθος. Λάθη θα γίνονται πάντα ακόμα και από τους πιο χαρισματικούς. Το θέμα είναι αυτός που έχει στα χεριά του τις τύχες άλλων, να έχει και την πρόθεση να τους οδηγήσει σε μια καλύτερη μοίρα. Και για να μπορεί να πετύχει κάτι τέτοιο θα πρέπει να μπορεί να σηκώσει το βάρος της ανάληψης των ευθυνών του και της αναγνώρισης των σφαλμάτων του. Το ζητούμενο δεν είναι να τρέμει το λάθος, αλλά να μην τρέμει την ώρα της ευθύνης.

«Θα κάνετε κάθε είδους λάθος», είπε ο Winston Churchill απευθυνόμενος στους νέους της εποχής του. «…αλλά όσο θα είστε γενναιόδωροι και αληθινοί και επίσης ατρόμητοι, τον κόσμο δεν θα τον βλάψετε… ούτε καν θα τον ταράξετε».

ΜΕΡΙΚΑ ΑΚΟΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΙΣ

Ο μονογαμικός κύριος Newman

Ο μονογαμικός κύριος Newman