Η Βροχή του Σόμερσετ Μωμ είναι ένα μικρό κι επίκαιρο λογοτεχνικό διαμάντι

Η Βροχή του Σόμερσετ Μωμ είναι ένα μικρό κι επίκαιρο λογοτεχνικό διαμάντι

LOU READ
ΓΡΑΦΕΙ Ο LOU READ

Χρησιμοποιώντας τη χειμαρρώδη δύναμη της φύσης για να μιλήσει για την αμαρτία των Δυτικών, ο Μωμ συνθέτει έναν σπάνιας δύναμης λογοτεχνικό ιστό

«Έξω έβρεχε, έβρεχε αδιάκοπα, ανελέητα, με μια άγρια μοχθηρία, πολύ κοντινή στα ανθρώπινα πράγματα». 

Η νουβέλα του πολυγραφότατου Άγγλου William Somerset Maugham (1874-1965), που κυκλοφόρησε φέτος σε μετάφραση της Παλμύρας Ισμυρίδου από τις εκδόσεις Άγρα, δημοσιεύθηκε πρώτη φορά τον Απρίλιο του 1921 στο αμερικανικό λογοτεχνικό περιοδικό The Smart Set με τίτλο Miss Thompson και στη συνέχεια συμπεριλήφθηκε στη συλλογή The Trembling of a Leaf με πεζά κείμενα του συγγραφέα. 

Πρόκειται για ένα μικρό λογοτεχνικό διαμάντι ενενήντα σελίδων που διαβάζεται σε ένα μόνο πρωινό, αλλά μένει για καιρό στο νου όπως όλα τα σπουδαία έργα τέχνης.

Ο Maugham, αν και γράφει στα χρόνια του μοντερνισμού, παραμένει ένας αφηγητής παλαιάς κοπής: παρ' ότι οι σύγχρονοί του χρησιμοποιούν ως λογοτεχνικό εργαλείο τη «ροή συνείδησης», με την οποία προσπαθούν να εκφράσουν τη διάσπαση του ανθρώπινου υποκειμένου μέσα σε έναν κόσμο ταχύτατων αλλαγών (παγκόσμιοι πόλεμοι συνοδεία κοσμοϊστορικών επιστημονικών ανακαλύψεων), ο Βρετανός εστιάζει στη γραμμική αφήγηση και δίνει μια νουβέλα απλοϊκή στη σύνθεσή της. 

Υφαίνει έναν ιστό από φράσεις, κι επενδύει πάνω στις λέξεις για να εγκλωβίσει τον αναγνώστη, να τον τοποθετήσει μέσα στην καρδιά όχι των γεγονότων, αλλά των αισθημάτων που αυτά δημιουργούν

Με αρχή, μέση και τέλος, χωρίς συμβολισμούς, κρυφά νοήματα, ή εσωτερικούς μονολόγους, ο Maugham κρατά το στυλ του και το επιβάλει. Γίνεται ο πιο ακριβοπληρωμένος αφηγητής του 20ου αιώνα, πλουτίζει από τα κείμενά του (αλλά και από τις υπηρεσίες του στην Αυτής Μεγαλειτότητα ως κατάσκοπος της ΜΙ6) και ζει υπερπολυτελώς στη βίλα του στη Γαλλική Ριβιέρα, όπου απολαμβάνει την κοσμική ζωή σε ένα σύγχρονο παλάτι πάνω στη Μεσόγειο.

Κοσμοπολίτης και πάντα κομψός, τα πρωινά ο Maugham τα περνά στη βιβλιοθήκη γράφοντας αδιάκοπα, ενώ τα βράδια απολαμβάνει μια ζωή που μοιάζει με μυθιστόρημα: μοιράζει το χρόνο του στις κατάφωτες σάλες του καζίνο του Μόντε Κάρλο, σε δεξιώσεις πλάι στην πισίνα της βίλας του, σε πολυτελή γιωτ στο Σεν Τροπέ ή στα εστιατόρια του ξενοδοχείου Κάρλτον στις Κάννες. Οι ήχοι της τζαζ μπλέκονται διαρκώς με τα πλήκτρα της μαύρης γραφομηχανής του που χτυπούν αδιάκοπα, ενώ το τσάι και ο καφές σβήνουν τα ίχνη από τη σαμπάνια της περασμένης νύχτας.

Στη Βροχή - η οποία είναι εμπνευσμένη από τα διαρκή εξωτικά ταξίδια του στις βρετανικές αποικίες, εξαιτίας της θητείας του στον Ερυθρό Σταυρό και τις  βρετανικές μυστικές υπηρεσίες - αποτελεί μια ζοφερή απεικόνιση της δράσης των Χριστιανών ιεραποστόλων στα «βάρβαρα» νησιά του Νότιου Ειρηνικού. Ήρωες είναι πέντε Δυτικοί - ένας φιλελεύθερος γιατρός με τη γυναίκα του, ένα ζευγάρι συντηρητικών ιεραποστόλων και μια νεαρή πόρνη - που ταξιδεύουν με πλοίο για την Άπια των νήσων Σαμόα. Μία επιδημία αναγκάζει τους αταίριαστους ταξιδιώτες να μείνουν σε καραντίνα στο νησί ανεφοδιασμού Πάγκο-Πάγκο όπου πολύ γρήγορα, η νεαρή πόρνη που συγχρωτίζεται απροκάλυπτα με ναύτες και ιθαγενείς στο κοινό σπίτι όλων , προκαλεί την οργή του ιεραπόστολου, αλλά και τη συμπάθεια του γιατρού. Ο ιεραπόστολος στοχοποιεί και κυκλώνει μεθοδικά τη γυναίκα, οδηγώντας τη σε ψυχική εξουθένωση με στόχο να τη φέρει στον ίσιο δρόμο, την ώρα που η καταρρακτώδης βροχή στο φόντο, ξεπλένει τα σκοτεινά κίνητρα των ηρώων. 

Μιλάμε για εκπολιτισμό ή βαρβαρότητα; Η συζήτηση είναι παλιά και μεγάλη. Όμως, δυστυχώς, η τρομοκρατία  των τζιχαντιστών την κάνει πάντα επίκαιρη

Ο Somerset Maugham γράφει για τη σκοτεινή πλευρά της δυτικής αποικιοκρατίας, όχι με την περιτρυγιρισμένη από ιστορικά περιστατικά πρόζα του Graham Greene στον Ήσυχο Αμερικανό (εκδ. Πόλις), αλλά χτίζοντας μια ολόκληρη σκηνή θεάτρου, πάνω στην οποία αφηγείται την ιστορία του σαν να έχει βγει από έργα του Tennessee Williams. Με τον κομψό θεατρικό τρόπο που χρησιμοποιεί τις λέξεις, αφήνει τα ίδια τα γεγονότα να εκθέσουν την ψυχοσύνθεση των ηρώων του. Υφαίνει έναν ιστό από φράσεις, κι επενδύει πάνω στις λέξεις για να εγκλωβίσει τον αναγνώστη, να τον τοποθετήσει μέσα στην καρδιά όχι των γεγονότων, αλλά των αισθημάτων που αυτά δημιουργούν.

Στη Βροχή ο Βρετανός συγγραφέας χρησιμοποιεί τη χειμαρρώδη δύναμη της φύσης για να μιλήσει για την αμαρτία των Δυτικών, οι οποίοι, μέχρι την αποαποικιοποίηση στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, χειρίζονταν τον πολιτισμό ως κατακτητικό όπλο. Οι Ευρωπαίοι - με τους Άγγλους να πρωτοστατούν - δεν ενδιαφέρονταν απλώς να κατακτήσουν στρατιωτικά μια άλλη χώρα, αλλά να την εκπολιτίσουν και να μεταλαμπαδεύσουν την ευρωπαϊκή κουλτούρα στα πέρατα του κόσμου. Η διαδικασία αυτή, του εκσυγχρονισμού και της προόδου, υπήρξε συχνά βίαιη, υποκριτική, επώδυνη. Μιλάμε για εκπολιτισμό ή βαρβαρότητα; Η συζήτηση είναι παλιά και μεγάλη. Όμως, δυστυχώς, η τρομοκρατία  των τζιχαντιστών την κάνει πάντα επίκαιρη.

ΥΓ. Από τις εκδόσεις Άγρα κυκλοφορούν και τα διηγήματα του Maugham, Χονολουλού και Άλλα Διηγήματα